راویانِ روزگارِ سبزِ دِهیلستان

به گزارش پایگاه خط خبری قشم،زهرا غفوری عباسی مدیر مسئول خط خبری قشم نوشت

سرمایه گذاری در حوزه گردشگری در ایران می توانست به سببِ برخورداری از گنجینه کم نظیر از منابع فرهنگی، تاریخی و همچنین طبیعت بکر، مورد توجه و پیگیری جدی قرار گیرد اما شاید کشف نفت و جاذبه درآمد حاصل از آن حاکمان ایران را از ورود جدی به این حوزه پر منفعت غافل کرد. با این حال نخستين بار اداره سیاحانِ خارجی و تبلیغات در وزارت کشور( وزارت داخله) پدیدآمد ( ۱۳۱۴) اگر چه این توجه با جایگزینی شورای عالی جهانگردی( ۱۳۲۰)، سازمان جلب سیاحان(۱۳۴۴) و … روند تکاملی در پیش گرفت ولی هیچ گاه توجهي شایسته جایگاه خود کسب نکرد تا به روزگارِ توسعه ارتباطات و پیوند جهانی از طریق دسترسی آسان ایرانیان به تجارب کشورهای دیگر رسید و مردم خود دست به کار شدند. ورود به حوزه گردشگری جان گرفت و خانواده های بسیاری بیش از این منتظر دولت های درگیر با قیمت و درآمد نفت نماندند؛ بازسازی بخش هایی از مِلک و سکونتگاه های شخصی برای پذیرش گردشگران با تکیه بر داشته های فرهنگی، آداب و رسوم و تاریخِ سرزمین خود، مورد توجه و دستاویزِ ایرانیان برای زنده کردن سهمِ مغفول مانده کشور از درآمدهای گردشگری قرار گرفت. شهرستان قشم هم از جمله نقاطی در کشور است که گردشگری مردم محور ( جامعه محلی ) در آن حرف های مهمی برای شنیدن دارد. آثار تاریخی، آیین و پیوندهای مشترک فرهنگی که در شمارِ مهم ترین جاذبه های گردشگری قرار می گیرد در روستاهای جزیره فراوان و البته دارای گوناگونی در خور توجه نشان می دهد، ظرافت های باریک تر از مو؛ ميراث خوراک، پوشاک، موسیقی و تکاپوي شغلی این جزیره را مستعد کسب تجربه های متفاوت قرار داده است.
*میراث گرانبها*
روایتِ پدر بزرگ و مادر بزرگ ها از دورانِ سرسبزی و پر باری، جرقه بازیابی روزگارِ خوش گذشته را در ذهن مردم یک روستا در جزیره قشم روشن کرده است.
مردم روستای دیرستان از توابع بخشِ شهابِ شهرستانِ قشم، که در حال حاضر هم به نسبت سایر روستاهای قشم، صاحب نخلستان های سر سبزِ بیشتر است، برای دومین سال پیاپی دست اندرکار برپایی جشنواره نوروز زراعی و بازسازی دورانی هستند که خاک حاصلخیز روستا محل پرورش محصولات باغی گوناگون از جمله انبه، انبوو (سپستان) لیمو، موز، انجیر، انگور و زیتون(گواوا)، صیفی جات، و سبزیجات بوده‌ است.
بر اساس این گزارش به گفته دهیار روستا نوروز زراعی دیرستان در بهمن ماه ۱۴۰۳ در تقویم رسمی رویدادهای گردشگری جمهوری اسلامی ثبت شده است.
محمود ابولی از اجرای برنامه های دومین سال رویدادِ سبزِ دیرستان با عنوان جشنواره ملی نوروز زراعی شامل کارناوال کودکان، بازی محلی دارتوپ، بازی دبه یا (بازی کودکان که بیشتر بین دختر بچه ها انجام می شود ) سِوِند بافی ( بافت نوعی زیرانداز با شاخ و برگِ نخل) میراثِ خوراک>حلوا پزان ، شیرینی خرما ( فرآورده های غذایی که با خرما درست می شود) مراسم گاو آهن ( شخم. زدن زمین و آماده سازی برای کشت)، مغ پازیدن ( پازیدن _پاکسازی ، بالا رفتن از درخت نخل برای پاکسازی )، میراث ِ موسیقی >ذاگر، لیوا ، عود نوازی، جفتی نوازی، مراسم رزیف یا عضوا ، همایش بًز و درخت آسوری ( مناظره بز و درخت نخل در قالب شعر که از آن به عنوان کهن ترین شعر در ایران یاد می شود.) در روزهای پنجشنبه و جمعه۲۷ و ۲۸۹ شهریور در نخلستان علیشاهی روستا خبر داد.
به گزارش خبرنگار ندای هرمزگان از قشم، دومین جشنواره ملی نوروز زراعی در روستایی با پیشینه ی سبز، حکایت از تلاش مردمی دارد که علاوه بر تکیه بر منابع و داشته های حاضر، مصمم به باز پروری استعدادِ پنهانِ خاک سرزمین خود شده اند.
دهیار دیرستان در این باره گفت: ظرفیت های مهم و قابل توجه صیادی، موقعیت گردشگری ویژه با توجه به قرار گرفتن فرودگاه بین المللی منطقه‌آزاد در جوار روستا، هم کرانه بودن با خلیج دلفین ها و فاصله اندک با کوه کالینگی به عنوان دو اثر ژئو سایت بین المللی ( کوه کالینگی شامل تپه های پُرفسیل است که از نظر زمین شناسی و مطالعه دیرینه شناسی اهمیت زیادی دارد. تعداد و حجم زیادِ فسیل های دو کفه ای کم نظیر در منطقه، ظرفیتِ جلب نظرِ هواخواهانِ طبیعت گردِ بسیاری را داراست) هر کدام به تنهایی برای رونق و پیشرفت روستا دارایی ارزشمند به شمار می آید
محمود ابولی برپایی جشنواره نوروز زراعی را نتیجه ی روایتگری بزرگ تر های روستا از حاصلخیزی و ثمردهی خاک روستا و با هدف باز پروری دانش و استعداد بومیان برای رونق و توسعه ی پایدار ذکر کرد.
ابولی گفت: دومین جشنواره نوروز زراعی با شعارِ « قلبِ سبز آبی جزیره» نگاه مشترک به ظرفیت کشاورزی و موقعیت دریایی روستا است تا با مشارکت اهالی و تبدیل موقعیت و منابع، فرصت های شغلی و درآمدی پایدار در راستای رونق و رفاه خلق شود.
دهیار دیرستان، معرفی این روستا به عنوان شناسنامه سبزِ شهرستان و جذبِ گردشگر را مرحله نخست و هدف نزدیک به دسترسِ برگزاری جشنواره نوروز زارعی برشمرد و در ادامه، چشم اندازِ دیگری هم از پسِ این رویداد ترسیم می کند او از تحقیق و رایزنی برای فراهم ساختنِ امکانِ بازیابی و زنده سازی روزگارِ سبزِ روستا با بهره گیری از فناوری ارزان و سازگار با هوای شرجی برای تولید و تامینِ آب موردِ نیازِ کشاورزی و باغداری خبر داد.
دهیار دیرستان همچنین با توجه به سابقه مراودات طولانی مردم روستا با باطنه عمان، خواهان پیگیری برقراری پیوند خواهر خواندگی بین دیرستان و باطنه شد.

دِهیلستان*
بر این باورم که نام نخست روستا دِهیلستان بوده برگرفته از درختچه های پر شمار دِهیل روییده در روستا با میوه های آبدار قرمز کوچک که بسیار مورد علاقه بومیان قدیم هرمزگان بوده است. این سخن را استاد محمد زبیری،دانشی مردِ پرکار و خوش آوازه روستا در حاشیه دومین جشنواره ملی نوروز زراعی به خبرنگار ما گفت.( جالب است به یاد آوریم درختچه دِهیل در برخی شهرستان های هرمزگان، دِهیر تلفظ می شود. لفظی نزدیک تر به دیرستان)
به گفته استاد زبیری مردم روستای دیرستان در سه مقطع زمانی جابجایی سکونتگاه داشته اند. سال های بسیار دور روبروی دریا، نزدیکِ جایی که امروز فرودگاه بین‌المللی منطقه آزاد قرار دارد سکونتگاه مردم این دیار بوده، استاد زبیری همچنین از ضلع شمالی دیرستان کنونی به عنوان زیستگاه دومِ روستاییان یاد می کند. حاج محمد زبیری، تاریخ سکونتگاه نخست را ۶۰۰ سال پیش و دومی را ۴۰۰ سال پیش ذکر و اضافه کرد آثاری از از هر دو محل بر جا مانده است.
حاج محمد زبیری تاریخ پژوهِ تجربیِ اهل دیرستان گفت: حاصلخیزی خاک روستا و دسترسی به آب سد خالصی و چاه های شیرین، دیرستان را مستعد زراعت و باغداری ساخته بود او در همين ارتباط از دوران پر بارشی یاد کرد که مردم روستا شاهد بارندگی هایی به تعداد دفعات ۵۰ تا ۶۰ مرتبه در سال بوده اند. او در همين باره ادامه داد: از جمله جاذبه های تاریخی گردشگری، دیرستان شش چاله وون با قدمت ۲۵۰ ساله است که اهالی دیرستان با حفر و بنای آن در مسیر بارندگی ها آب مورد نیاز شرب و کشاورزی را برای یکسال زراعی شمسی در آن ذخیره می کردند. حاج محمد زبیری تصریح می کند این شش چاه علاوه بر چاهایی بوده که مردم برای مصارف کشاورزی حفر کرده بودند.
این استادِ پژوهشگرِ محلی همچنین از محلی به نام گلیدان یاد کرد که با ۳۰ هکتار مساحت در دوران سرسبزی و تَرآبی علفزاری پُر رونق بوده که علاوه بر علوفه موردِ نیاز دامِ بومیان، محلِ صادرات علوفه به مناطقی از ایران و حمل با کشتی های بادبانی به کشورهای حوزه خلیج فارس بوده است. استاد زبیری گفت: دیرستان طبق اسناد مکتوب تاریخی روستایی سرسبز بوده ست او با اشتیاق از روزگارِ رونق دیرستان سخن می گوید از تجارتِ بازرگانانِ دیرستانی در سواحل آفریقا، خلیج عدن، پاکستان، هندوستان و کشورهای خلیج فارس، از دوره هایی که اهالی دیرستان صاحب ۱۲ لنج تجاری و ۱۲ زاروقه( نوعی ابزار صیادی)، گمرگ و پاسگاه بودند. او دیرستانِ آن زمان ها را بعد از سوزا، درگهان و لافت در شمار سکونتگاه های پُر رونق و آباد قشم ذکر و در این باره اظهار کرد: برخی نقل قول ها از محل باراندازی کالاهای ورودی سایر کشورها در ساحل معروف به تیوو (تیاب) کرموو ارسال به کرمان حکایت دارد ( در واقع بارانداز کرمان، استانی که بندرعباس و روستاهای ساحلی در مجموعه آن قرار داشتند.) زبیری گفت: علاوه بر واژه کرموو، آثار بر جا مانده از گمرگ و انبارهای کالا در این ساحلِ معروف گردشگری و فاصله اندک با اسکله لافت هم از جمله نشانه و دلایلی است که تایید این گمانه را تقویت می کند.
محمد زبیری نویسنده کتاب گنز بپو( گنج پدر بزرگ) درباره تاریخ، رسوم و فرهنگِ زبانی، غذایی و آداب و عادات اجتماعی قشم ( انتشار ۱۳۹۹) و کتابِ در دستِ تکمیلِ تاریخِ اختصاصی دیرستان است او همچنین بنیان گذار یکی از نخستین موزه های مردم شناسی است که سال ۱۳۹۸ با یکصد و سی قطعه با ارزشِ قدیمی از آثار جمع آوری شده به صورت رسمی به روی علاقمندان گشایش یافت. موزه ای که از بیست سال پیش با علاقه و اهتمام شخصی در قسمتی از خانه خود، اندک اندک گِرد هم آورده و مشتاقانِ فرهنگ و تاریخِ محلی را جذب خود کرده بود.
شایان گفتن است: دیرستان از توابع بخش شهاب شهرستان قشم در استان هرمزگان در فاصله ۲۱ کیلومتری شهر سوزا، ۲۹ کیلومتری شهر طبل، ۳۶ کیلومتری بندر لافت، ۱۸ کیلومتری شهر رمکان، ۳۵ کیلومتری شهر درگهان، ۵۸ کیلومتری بندر دولاب، ۵۵ کیلومتری شهر قشم و ۱۳۱ کیلومتری بندرعباس (مرکز استان) واقع شده است.
نویسنده :زهرا غفوری
منبع ندای هرمزگان